Заборавате каде сте ги оставиле клучевите, почнувате пет работи истовремено, а ниту една не ја завршувате, телефонот ве „краде“ на секои неколку минути, а навечер сте исцрпени иако имате чувство дека ништо не сте направиле. Сè почесто слушаме за ADHD кај возрасни, и многу жени после 40 се прашуваат: дали и јас го имам, или едноставно живеам премногу брзо?
Што е ADHD?
ADHD, или нарушување на вниманието со хиперактивност, е невроразвојна состојба што влијае на вниманието, организацијата, контролата на импулсите и регулирањето на емоциите. Почнува уште во детството, но кај многумина, особено кај жените, долго останува непрепознаено.
Кај возрасните хиперактивноста често не изгледа како немирно дете што трча низ училницата. Почесто е внатрешен немир, мисли што скокаат, тешкотии со завршување задачи и постојано чувство на заостанување.
Зошто жените често се дијагностицираат доцна?
- Како девојчиња често биле „сонливи“, тивки и расеани, а не бучни, па никој не забележал.
- Со години развивале стратегии да ги прикријат тешкотиите: листи, перфекционизам, многу труд.
- Симптомите често се мешаат со анксиозност, депресија или „нормален“ стрес.
- Хормонските промени во перименопаузата и менопаузата можат да ги засилат тешкотиите со концентрацијата и меморијата, па многу жени токму тогаш почнуваат да бараат одговори.
Можни знаци кај возрасни
Дали ве опишува ова?
- Тешко се концентрирате, особено на досадни задачи
- Често ги губите предметите и заборавате обврски
- Одложувате до последен момент
- Почнувате многу работи, а малку завршувате
- Тешко ги следите разговорите, мислите ви „бегаат“
- Импулсивно трошите, зборувате или носите одлуки
- Чувствувате внатрешен немир
- Многу силно реагирате емоционално
- Се „губите“ во нешто што ве интересира со часови
- Постојано имате чувство дека заостанувате зад другите
Важно е: повеќето луѓе понекогаш имаат вакви искуства. ADHD се дијагностицира кога тешкотиите се долготрајни, постоеле уште од детството и значително влијаат на работата, односите и секојдневието.
Или е тоа брзината на современиот живот?
Многу од горните знаци ги чувствуваме сите во денешно време. Постојаните известувања, работата на повеќе екрани, информации од сите страни, многу обврски и малку сон ја трошат нашата концентрација. Мозокот е преоптоварен, а не секогаш „различен“.
Разликата:
- Кај ADHD тешкотиите постојат уште од детството и се присутни во повеќе области на животот, без разлика на стресот.
- Кај преоптовареноста тешкотиите се појавуваат или се засилуваат во стресни периоди и се намалуваат кога ќе се одмориме и ќе го забавиме темпото.
Самодијагнозата преку социјалните мрежи не е доволна. Само стручно лице може да постави дијагноза.
Каде да побарате проценка?
Ако мислите дека ADHD може да биде причината, разговарајте со матичниот лекар, кој може да ве упати на психијатар или клинички психолог. Проценката вклучува разговор, прашалници, а понекогаш и податоци од детството, на пример сеќавања на родителите или школски свидетелства.
Што помага, без разлика на причината?
1. Помалку дигитален шум. Исклучете ги непотребните известувања, оставете го телефонот во друга соба кога работите, одредете време за проверка на пораки.
2. Една задача во исто време. Повеќезадачноста е мит. Мозокот брзо прескокнува, но троши многу енергија.
3. Пишувајте. Листи, календар, потсетници на телефонот. Не се потпирајте само на меморијата.
4. Делете ги задачите на мали чекори. „Средување на станот“ звучи застрашувачки, „празнење на машината за садови“ е остварливо.
5. Работете во кратки блокови. На пример, 25 минути работа и 5 минути пауза.
6. Сон, движење и исхрана. Без доволно сон, мозокот не може да се концентрира. Движењето ја подобрува концентрацијата, а редовните оброци ја стабилизираат енергијата.
7. Едно место за важните работи. Клучеви, паричник и очила секогаш на исто место.
8. Бидете нежни кон себе. Самокритиката само го зголемува стресот.
Лекување на ADHD
Ако се постави дијагноза, лекувањето може да вклучува психоедукација, когнитивно-бихејвиорална терапија, коучинг за организација и, по потреба, лекови. Многу жени што добиле дијагноза во зрели години велат дека конечно го разбрале својот живот и почнале да бидат поблаги кон себе.
Наместо заклучок
Дали станува збор за ADHD или за брзината на современиот живот, порака е иста: не сте мрзливи, ниту неспособни. Вашиот мозок можеби функционира поинаку, или едноставно е преоптоварен. Застанете, забавете, побарајте стручно мислење ако ви треба и создадете секојдневие што ќе ви го олесни животот, а нема да ви ја троши енергијата.
Текстот е информативен и не ја заменува стручната проценка.
