„Тој не е лош, само понекогаш се нервира.“ „Јас сум виновна, го испровоцирав.“ „Без него не би можела.“ Ако некогаш сте ги слушнале овие реченици од пријателка, сестра или колешка, или ако ги кажувате вие, можеби станува збор за нешто подлабоко од обична кавга во бракот. Психолозите понекогаш го користат изразот „Стокхолмски синдром во бракот“ за ситуации кога жртвата на контролирачки или насилен партнер развива силна емоционална врска и лојалност кон него, па дури и го брани.
Од каде доаѓа изразот?
Изразот „Стокхолмски синдром“ потекнува од 1973 година, кога по грабеж на банка во Стокхолм заложниците почнале да покажуваат сочувство кон своите киднапери. Подоцна изразот почнал да се користи и за други односи во кои некој е под контрола и закана, а сепак е емоционално врзан за личноста што му штети.
Важно е да се знае дека ова не е официјална медицинска дијагноза. Стручњаците почесто зборуваат за трауматска врска: силна емоционална поврзаност што се создава кога периодите на страв, понижување или насилство се менуваат со периоди на нежност, извинувања и ветувања.
Како изгледа тоа во бракот?
Насилството не мора секогаш да биде физичко. Често е тивко и постепено:
- Контрола: со кого се дружите, каде одите, колку трошите, што облекувате.
- Изолација: полека се оддалечувате од пријателите и семејството.
- Понижување: критики, исмевање, навреди, понекогаш пред други.
- Финансиска зависност: немате пристап до пари или сопствен приход.
- Закани: дека ќе ве остави, ќе ви ги земе децата, ќе се повреди себеси или вас.
- Циклус: по лошите моменти доаѓаат извинувања, подароци и „медени денови“, па сè се повторува.
Зошто жените остануваат?
Од страна, многумина прашуваат „Зошто едноставно не си оди?“. Но, одговорот е многу сложен:
- Страв од реакцијата на партнерот, особено ако се обидете да заминете.
- Надеж дека ќе се промени, затоа што постојат и убави моменти.
- Децата и желбата да имаат „целосно семејство“.
- Финансиска зависност и страв дека нема да можете сами.
- Срам и страв од осуда од околината.
- Низок самопочит изграден низ години понижување.
- Длабока емоционална врска што не исчезнува со една одлука.
После 40, многу жени имаат зад себе 15, 20 или повеќе години брак. Тогаш одлуката е уште потешка: заеднички имот, возрасни деца, страв од осаменост и чувство дека е „доцна“ за нов почеток.
Не сте виновни за однесувањето на партнерот. Никој не заслужува да живее во страв.
Знаци на кои треба да внимавате
Прашајте се искрено
- Дали внимавам на секој свој збор за да не го налутам?
- Дали го оправдувам неговото однесување пред другите?
- Дали се чувствувам како „да одам по јајца“ во сопствениот дом?
- Дали се оддалечив од пријателите и семејството?
- Дали чувствувам вина за неговите испади?
- Дали ме плаши помислата да заминам?
Ако на повеќе прашања одговорите со „да“, вреди да разговарате со некого од доверба или со стручно лице.
Како да ѝ помогнете на некоја што е во таква врска?
- Слушајте без осудување. Реченици како „Зошто не го оставиш?“ може да ја затворат.
- Верувајте ѝ. Не ги намалувајте нејзините искуства.
- Не ја притискајте. Одлуката мора да биде нејзина.
- Останете во контакт. Изолацијата е главното оружје на насилникот.
- Понудете конкретна помош: место за престој, придружба до социјална служба, информации.
- Помогнете ѝ да направи безбедносен план.
Безбедносен план
Ако размислувате да заминете, однапред планирајте:
- Документи на безбедно место: лични карти, пасоши, изводи, документи за децата, банкарски картички.
- Малку пари и резервен клуч.
- Список со важни телефонски броеви.
- Личност на која може да ѝ се јавите во секое време.
- Договорен знак или збор со пријателка, ако сте во опасност.
Пат кон излекување
Излегувањето од трауматска врска е процес, а не еден чекор. Потребно е време да се врати самодовербата, да се изградат нови граници и да се научи повторно да се верува во себе. Психотерапијата, групите за поддршка, пријателките и семејството се голема помош. Многу жени после 40 токму по излегувањето од тешка врска откриваат сила за која не знаеле дека ја имаат.
Наместо заклучок
Љубовта не треба да боли, да плаши или да понижува. Ако се препознавате во овој текст, знајте дека не сте сами и дека не е доцна да побарате помош. Првиот чекор може да биде само еден разговор, со пријателка, лекар или советник. Тој чекор може да биде почеток на живот без страв.
Текстот е информативен и не ја заменува стручната помош.
