Конечно дојде одморот. Неколку слободни дена, патување, можеби море. А наместо олеснување, чувствувате празнина, тежина и умор што не поминува. Празниците често го извлекуваат на површина она што со месеци сме го туркале настрана. Тогаш се поставува прашањето: дали сум само под стрес, или е ова нешто посериозно?
Стрес и прегорување не се исто
Стресот е состојба на преголема напнатост: премногу обврски, премалку време, но сè уште имаме желба и енергија да се бориме. Прегорувањето е нешто друго. Тоа е состојба на целосно исцрпување, кога чувствуваме дека повеќе немаме ништо да дадеме. Го придружуваат цинизам, ментално оддалечување, чувство на празнина и физички симптоми.
Според Светската здравствена организација, прегорувањето е последица на хроничен стрес на работното место што не бил успешно совладан. Се препознава по три димензии:
- хронична исцрпеност, дури и за време на одморот;
- ментална дистанца, односно сè поголема негативност кон работата;
- намалена ефикасност, чувство дека не сте доволно добри во својата работа.
Зошто е опасно?
Прегорувањето не е само лошо расположение. Може да ги наруши краткорочната меморија, вниманието и концентрацијата, токму функциите без кои тешко се работи. Со време се јавуваат и здравствени проблеми: хронични болки, главоболки, несоница, па дури и срцеви заболувања. Многумина под голем притисок почнуваат да јадат за да „преживеат“ денот, а не за да се нахранат. Некои завршуваат на долги боледувања или целосно ја напуштаат професијата.
Дали се доволни медитација и неколку слободни дена?
Паузите, медитацијата и тимските активности се добар почеток, но не можат да ги решат структурните проблеми. Ако обемот на работа е невозможен или средината е токсична, неколку дена одмор само привремено ги ублажуваат симптомите. Штом се вратиме, сè почнува од почеток.
Проблемот не е (секогаш) во вас
Признание и чувство на сигурност се основни психолошки потреби. Кога работиме во средина каде се очекува да доаѓаме болни, каде се плашиме од секоја грешка и каде проверуваме мејлови на семејниот ручек, тоа не е лична слабост, туку карактеристика на работната средина. Затоа одговорност имаат и организациите: да создадат здрава средина заснована на доверба.
Замката на перфекционизмот
Постои и личен фактор што често се занемарува: перфекционизмот. Потребата секогаш да се даде максимумот, дури и кога условите се лоши, полека ја трошат енергијата. Зад неа обично стои страв од неуспех и од туѓа осуда.
Што можете да направите?
- Искористете го одморот за да го слушнете телото. Ако празнината не поминува ни по неколку дена мирување, можеби не станува збор за обичен замор.
- Не чекајте стресот да ве совлада. Превенцијата е многу полесна од лекувањето.
- Поставете граници што ги штитат вашето слободно време и здравје.
- Преиспитајте ги своите перфекционистички стандарди.
- Побарајте стручна помош ако чувствувате дека сами не можете.
Прегорувањето не се лечи со еден слободен викенд. Се лечи со промена, и во начинот на кој работиме и во начинот на кој се однесуваме кон себеси.
