Сигурно сте го слушнале поимот газлајтинг (gaslighting). Тоа е облик на манипулација во која едната личност систематски ја тера другата да се сомнева во своето сеќавање, перцепција, па дури и во својот разум. Се случува во љубовни врски, во семејството и на работното место, а многу често е насочена кон жените. Манипулаторот ги отфрла нашите грижи, нè прашува дали сме во ред или ни вели дека не знаеме за што зборуваме.
Помалку се зборува за нешто што често доаѓа потоа: кога истиот механизам ќе го свртиме кон себеси. Психолозите го нарекуваат самогазлајтинг, ментална самоманипулација во која самите почнуваме да ги поништуваме своите чувства и искуства.
Кога туѓиот глас станува наш
Луѓето што подолго време биле изложени на манипулација, особено од личности со нарцисоидни црти, можат несвесно да го прифатат јазикот на оној што ги повредувал. Со време тој критички глас престанува да биде туѓ и станува внатрешен. Тогаш човекот сам себеси се омаловажува, ги намалува своите доживувања и ја искривува сопствената реалност, уште пред некој друг да стигне да го направи тоа.
Терапевтите го опишуваат ова како внатрешен критичар што зборува со гласот на некогашниот насилник. Тој е толку познат што го доживуваме како свој.
„Можеби и не беше толку страшно“
Самогазлајтингот често звучи тивко и „разумно“. Некои од типичните мисли се:
- „Не беше толку сериозно, претерувам.“
- „Да бев посилна, ова немаше да ме погоди.“
- „Сигурно не мислеше така како што јас разбрав.“
- „Јас сум премногу чувствителна.“
Секоја од овие реченици на прв поглед изгледа како самокритичност или зрелост. Но кога стануваат правило, тие нè учат да не си веруваме себеси.
Интроспекција или самоманипулација?
Важно е да се направи разлика. Здравото преиспитување поставува прашања како: „Каква беше мојата улога? Што можев да направам поинаку? Што учам од ова?“ Таквото размислување не го негира она што се случило ниту она што сме го почувствувале.
Самогазлајтингот, пак, е груб и полн со презир кон себе. Тој однапред го отфрла нашето искуство и заклучува дека проблемот е секогаш во нас, без да ги погледне фактите.
Од каде доаѓа?
Според клиничките психолози, самоманипулацијата е одбранбен механизам. Таа обично се развива кај луѓе чии чувства долго време биле поништувани, во детството, на работа или во токсични врски. Ако постојано ни велеле дека претеруваме, полесно е самите да си го кажеме тоа пред другите, отколку повторно да бидеме повредени.
Цената е висока. Самогазлајтингот ја нагризува самодовербата, ги нарушува односите и го отежнува донесувањето одлуки, бидејќи веќе не знаеме на што можеме да се потпреме.
[
Како да се прекине кругот
- Слушајте го телото. Самоманипулацијата често најпрвин се забележува во телото: стегање во градите, грутка во грлото, напнатост во стомакот. Тоа се знаци што вреди да ги сфатите сериозно.
- Именувајте го чувството. Наместо „не треба да се чувствувам вака“, кажете си „чувствувам тага“ или „чувствувам гнев“. Самото именување му дава место на чувството.
- Гледајте ја анксиозноста како информација. Таа не е грешка во вас, туку сигнал дека нешто ве засега и бара внимание.
- Потврдете го сопственото искуство. Вашите чувства не треба да бидат „оправдани“ за да бидат вистински.
- Поставувајте граници. Учењето да кажете „не“, и на другите и на внатрешниот критичар, е една од најважните алатки за излез од овој круг.
Да си верувате себеси не значи дека никогаш не грешите. Значи дека вашите чувства имаат право да постојат, дури и кога некој, вклучувајќи го и гласот во вашата глава, тврди дека немаат.
